ટ્રાન્સફોર્મર એટલે શું? તેનો સિદ્ધાંત લખો અને તેની રચના સમજાવો.

Vedclass pdf generator app on play store
Vedclass iOS app on app store
(N/A) ટ્રાન્સફોર્મર એ એક વિદ્યુત ઉપકરણ છે જે $AC$ વોલ્ટેજમાં વધારો કે ઘટાડો કરે છે.
જે ટ્રાન્સફોર્મર વોલ્ટેજ વધારે છે તેને સ્ટેપ-અપ ટ્રાન્સફોર્મર કહેવાય છે,જ્યારે જે ટ્રાન્સફોર્મર વોલ્ટેજ ઘટાડે છે તેને સ્ટેપ-ડાઉન ટ્રાન્સફોર્મર કહેવાય છે.
સિદ્ધાંત: ટ્રાન્સફોર્મર મ્યુચ્યુઅલ ઇલેક્ટ્રોમેગ્નેટિક ઇન્ડક્શનના સિદ્ધાંત પર કાર્ય કરે છે.
રચના: ટ્રાન્સફોર્મરમાં એકબીજાથી અલગ કરેલા ગૂંચળાના બે સેટ હોય છે.
આકૃતિ $(a)$ અને $(b)$ માં દર્શાવ્યા મુજબ,ગૂંચળાને નરમ લોખંડના ગર્ભ (core) પર કાં તો એકબીજાની ઉપર અથવા ગર્ભના અલગ-અલગ ભાગો પર વીંટાળવામાં આવે છે. જે ગૂંચળાને પ્રાઇમરી ગૂંચળું કહેવાય છે તેમાં $N_{p}$ આંટા હોય છે.
બીજા ગૂંચળાને સેકન્ડરી ગૂંચળું કહેવાય છે અને તેમાં $N_{s}$ આંટા હોય છે. પ્રાઇમરી ગૂંચળું એ ઇનપુટ ગૂંચળું છે અને સેકન્ડરી ગૂંચળું એ ટ્રાન્સફોર્મરનું આઉટપુટ ગૂંચળું છે.
ગૂંચળાને બે રીતે વીંટાળવામાં આવે છે:
$(1)$ કોર પ્રકાર: ગૂંચળાને નરમ લોખંડના ગર્ભના અલગ-અલગ ભાગો પર વીંટાળવામાં આવે છે,જે આકૃતિ $(b)$ માં દર્શાવેલ છે.
$(2)$ શેલ પ્રકાર: ગૂંચળાને નરમ લોખંડના ગર્ભ પર એકબીજાની ઉપર વીંટાળવામાં આવે છે,જે આકૃતિ $(a)$ માં દર્શાવેલ છે.

Explore More

Similar Questions

ટ્રાન્સફોર્મરના મહત્વના ઉપયોગો લખો.

એક ટ્રાન્સફોર્મરના પ્રાયમરી કોઈલમાં $220 \text{ V}$ પર $5 \text{ A}$ નો પ્રવાહ વહે છે. જો સેકન્ડરી કોઈલમાં ઉત્પન્ન થતો વોલ્ટેજ $2200 \text{ V}$ હોય અને $50 \%$ પાવરનો વ્યય થતો હોય, તો સેકન્ડરી કોઈલમાં પ્રવાહ કેટલો હશે ($\text{ A}$ માં)?

એક પાવર ટ્રાન્સમિશન લાઇન $2300\; V$ પર ઇનપુટ પાવરને સ્ટેપ-ડાઉન ટ્રાન્સફોર્મરને આપે છે,જેના પ્રાઇમરી ગૂંચળામાં $4000$ આંટા છે. $230\; V$ પર આઉટપુટ પાવર મેળવવા માટે સેકન્ડરી ગૂંચળામાં આંટાની સંખ્યા કેટલી હોવી જોઈએ?

એક પાવર ટ્રાન્સમિશન લાઇન $2300\,V$ પર ઇનપુટ પાવરને સ્ટેપ-ડાઉન ટ્રાન્સફોર્મરને આપે છે,જેના પ્રાઇમરી ગૂંચળામાં $4000$ આંટા છે અને આઉટપુટ પાવર $230\,V$ પર આપે છે. જો ટ્રાન્સફોર્મરના પ્રાઇમરીમાં પ્રવાહ $5\,A$ હોય અને તેની કાર્યક્ષમતા $90\%$ હોય,તો આઉટપુટ પ્રવાહ ......$A$ હશે.

ટ્રાન્સફોર્મરનો ઉપયોગ શેના માટે થાય છે?

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D exam papers from 7.5L+ questions in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo